Edam-Volendam in de negentiende eeuw

Edam 1810: alle zeven stadspoorten staan er nog...

(Kadaster)

Bezoek van koning Lodewijk Napoleon aan Edam. In die jaren knakt de aanvankelijke bloei van Edam en handel en nijverheid lopen sterk terug: de zoutziederijen, de bierbrouwerijen en de laatste zeepfabriek verdwijnen in kort tijd van het toneel. De sympathie van de bevolking voor de Franse overwinnaars slinkt dan ook snel.

De Nederlanden bevrijden zich van het Franse juk. Ook in Edam wordt het herstel van de onafhankelijkheid met enthousiasme gevierd. De stad wordt versierd en overal verrijzen erepoorten. Hoop op betere tijden herleeft.

Edam: Monnickendammerpoort gezien vanaf
de Scheepmakersdijk

Als gevolg van een hevige februaristorm bezwijkt de zeedijk bij Durgerdam waardoor Waterland onder water loopt. Ook Edam en Volendam lopen onder, hoewel de mensen in Middelie en Akswijk nog veel slechter af zijn. Zij vluchten naar Edam en brengen hun vee in de kerken in veiligheid.

Het land is sterk verarmd en de overheidsfinanciën onvoldoende om de vele vervallen bouwwerken te herstellen. Noodgedwongen gaat het bestuur van Edam dan ook over tot afbraak van de stadspoorten.

Aan de Voorhaven wordt een nieuwe katholiek kerk gebouwd, een zogenoemde Waterstaatskerk.

Edam-Volendam 1866: alleen de "oude kommen"

(Detail van kaart Hugo Suringar)

Op 28 juli 1848 krijgt Volendam een kapel op de dijk, waar de zieken en bejaarden naar toe kunnen gaan. De overige katholieken gaan nog steeds lopend naar Edam ter kerke.

Op 16 december 1858 besluit de regering tot ontruiming van het eiland Schokland, waarna in de loop van het jaar 1859 verscheidene Schokkers zich vestigen in Volendam, in totaal circa 100 personen.

Volendam wordt een zelfstandige parochie. Op 1 december 1860 wordt de eerste Katholieke kerk te Volendam ingezegend door pastoor Heuvels.

De Edamse gasfabriek wordt gebouwd. Deze zal tot 1952 het beeld van het Oorgat bepalen.

Vanwege voortdurende dichtslibbing wordt dit havendeel afgedamd met het Havendijkje en gedempt. Daarbovenop worden o.a. gebouwd een slagerij en de latere hotels Spaander en Van Diepen.

Fransche School naast de Speeltoren

(collectie Oud-Edam)

De Onze Lieve Vrouwe Kerk is in een dermate verwaarloosde staat, dat de Hervormde Gemeente in 1880 moet besluiten om het pand over te dragen aan de gemeente.
In 1883 wordt een groot deel van de kerk afgebroken. De Speeltoren blijft nog wel staan.
Op de vrijgekomen plaats bouwt men de Fransche School, een voorloper van de MULO.

De eerste (houten) gebouwen verrijzen op het fortterrein aan het eind van het Oorgat.
Het enorme zandlichaam wordt gestort en klinkt jaren in voordat in 1908 wordt begonnen aan het fort zelf.
Pas in 1914 is het fortgebouw klaar, net voordat de Eerste Wereldoorlog om ons heen losbrandt.

De eerste sneldienst tussen Edam en Amsterdam is een feit. De trekschuit kan aan de kant.